Avropada yaşamaq və işləmək
Avropada yaşamaq, güclü şirkətlərdə işləmək və rahat gəlir əldə etmək arzusu getdikcə daha çox insan üçün prioritetə çevrilir. Bu yolun ilk və ən kritik addımı isə xaricdə iş tapmaq prosesini düzgün başa düşməkdir. Bir çoxları elə düşünür ki, təkcə yaxşı CV kifayətdir, amma real mənzərə daha mürəkkəbdir. Avropa iş bazarı son illərdə dəyişib, rəqabət artıb və xaricdə iş tapmaq üçün bundan əvvəl işləyən metodlar bu gün eyni effekt vermir. Ona görə də bu mövzunu sistemli şəkildə analiz edib, yeni reallığa uyğun strategiya qurmaq lazımdır.
Beynəlxalq karyera konsultantı İsa Zeynalın təcrübəsinə əsasən, Avropada xaricdə iş tapmaq 2020–2022-ci illərlə müqayisədə təxminən 2–3 dəfə çətinləşib. Şirkətlər artıq ucuz işçi qüvvəsi olan bir çox ölkəyə köçü tamamlayıb, iqtisadiyyatda “havayı pul” dövrü bitib və vakansiya sayı müəyyən qədər azalıb. Əvvəllər təxminən 300 müraciətlə nəticə əldə etmək mümkün idisə, indi eyni nəticəyə çatmaq üçün 500–600 müraciət tələb oluna bilər. Bu rəqəmlər ilk baxışda qorxulu görünə bilər, amma əslində xaricdə iş tapmaq prosesinin indi daha çox strateji yanaşma və səbir tələb etdiyini göstərir.
Xaricdə iş imkanları – əsas sahələr
Bu çətin reallıq fonunda hamı eyni dərəcədə şanslı deyil. Avropada xaricdə iş tapmaq üçün ən rahat sahələr IT və maliyyədir. Backend, frontend, cloud, data, biznes analitika və müxtəlif proqramlaşdırma istiqamətlərində çalışanlar üçün vakansiyalar nisbətən daha çoxdur. Maliyyə sahəsində isə xüsusən Polşa və Macarıstanda yerləşən Shared Services mərkəzləri hesabına iş imkanları genişdir. Əgər bu sahələrdən birində real bacarıqların və təcrübən varsa, sənin üçün xaricdə iş tapmaq daha əlçatan ola bilər. Digər tərəfdən hüquq, marketinq, PR və HR kimi sahələrdə Avropada rəqabət aparmaq yerli dil və qanunvericiliyi dərindən bilməyi tələb edir, buna görə də bu istiqamətlərdə xaricdə iş tapmaq adətən daha çətin ssenaridir.
Xaricdə iş tapmaq üçün əsas platformalar
İşin texniki tərəfi ilə yanaşı, ağıllı axtarış strategiyası da vacibdir. İsa Zeynalın vurğuladığı kimi, bugün xaricdə iş tapmaq üçün bir nömrəli platforma LinkedIn-dir. Amma LinkedIn-i sadəcə “Easy Apply” düyməsinə basmaq üçün istifadə etmək kifayət etmir. Daha effektiv yanaşma odur ki, vakansiyanı LinkedIn-də tapıb, sonra birbaşa şirkətin karyera səhifəsinə keçib müraciət edəsən. Bu, müraciətinin sistemdə daha ciddi şəkildə qeyd alınmasına və filtrdən düzgün keçməsinə kömək edir. Bundan əlavə, LinkedIn üzərindən rekruterlərə, həmin şirkətdə çalışan əməkdaşlara yazmaq, şəbəkə qurmaq da xaricdə iş tapmaq prosesini xeyli sürətləndirə bilər.
CV hazırlanması və əsas amillər
Bütün bunların mərkəzində isə CV dayanır. Avropada xaricdə iş tapmaq istəyən namizəd üçün CV sadəcə “kağız” deyil, sənin peşəkar brendindir. Rekruter CV-yə baxan kimi bir neçə saniyə içində sənin kim olduğunu anlamalıdır. Yəni sən “Java Developer”sənmi, “Data Analyst”sənmi, “Finance Specialist”sənmi – bu, ilk sətirlərdən aydın görünməlidir. Hədəfsiz, hər şeydən bir az yazılmış CV-lər xaricdə iş tapmaq yolunda ən böyük maneələrdən biridir. Üstəlik, kiçik şirkətdə şişirdilmiş titullardan istifadə etmək – məsələn, real olaraq 3 nəfərlik komandada işləyib özünü “CFO” yazmaq – Avropa reallığında inandırıcı görünmür və şübhə yaradır. Ona görə də daha təvazökar, amma dürüst və məntiqi CV xaricdə iş tapmaq üçün həmişə daha güclü silahdır.
Digər bir vacib nüans odur ki, CV mütləq vakansiyanın tələblərinə uyğunlaşdırılmalıdır. Eyni CV-ni yüzlərlə elan üçün kütləvi şəkildə göndərmək effekt vermir. Elan mətnində hansı açar sözlər, texnologiyalar, bacarıqlar ön plana çıxırsa, sənin CV-də də məhz həmin istiqamətlər vurğulanmalıdır. Bu, həm ATS sistemlərindən keçmək, həm də rekruterin diqqətini çəkmək üçün lazımdır. Yəni xaricdə iş tapmaq üçün hər müraciətə sanki ayrıca mini-proyekt kimi yanaşmaq, CV və motivasiya məktubunu ona uyğunlaşdırmaq daha doğrudur.
Xaricdə iş müsahibəsinə hazırlıq
Müsahibə mərhələsinə keçəndə isə sənin ünsiyyət tərzin obrazını tamamlayır. Burada xaricdə iş tapmaq üçün ən böyük səhvlərdən biri sadəcə “yes/no” tipli cavablar verməkdir. Müsahibə verənin gözləntisi odur ki, sən “bəli” və ya “xeyr” deyib susmayasan, konkret nümunələrlə, real situasiyalarla cavabını izah edəsən. Bilmədiyin suala gəldikdə, əgər sual həmin vəzifənin əsas “ürəyi” deyilsə, “dəqiq bilmirəm, amma qısa zamanda öyrənə bilərəm” demək tam normaldır. Amma vacib texniki suala cavab verə bilməmək xaricdə iş tapmaq yolunda ciddi minusdur, çünki bu, həm bilik, həm də hazırlıq səviyyənlə bağlı şübhə yaradır.
Bu yolda bir başqa təhlükə də saxtakar şirkətlər və vasitəçilərdir. Xüsusilə “zavoda iş”, “visanı biz düzəldirik”, “Avropada iş” adı ilə öncədən pul istəyən insanlar çox zaman fırıldaqçı olur. Real şirkətlər xaricdə iş tapmaq istəyən namizəddən iş təklifi gəlməmişdən əvvəl pul tələb etmir. Ona görə də nə qədər motivasiyalı olsan da, belə təkliflərə emosional yox, soyuqqanlı yanaşmalısan. Əgər kimsə sənə zəhmətsiz, sənədsiz, müsahibəsiz yüksək maaşlı xaricdə iş tapmaq vədi verirsə, bu, böyük ehtimalla təhlükə siqnalıdır.
Göründüyü kimi, real mənzərə bəzən sosial şəbəkələrdə gördüyün “asan relokasiya” hekayələrindən fərqlənir. Amma bu o demək deyil ki, xaricdə iş tapmaq mümkün deyil. Sadəcə emosiya ilə yox, riyazi hesabla hərəkət etmək lazımdır: hansı sahədəsən, hansı bacarıqların var, hansı ölkələr sənin profilinə daha uyğundur, dil səviyyən nədir, neçə müraciət etməyi planlaşdırırsan və hər həftə bu plana nə qədər vaxt ayırırsan. Bu suallara dürüst cavab verdikdə, artıq xaricdə iş tapmaq sənin üçün abstrakt arzu yox, konkret layihəyə çevrilir.
Ən əsası isə, bu proses zaman alır. İsa Zeynalın da dediyi kimi, Avropada xaricdə iş tapmaq çox vaxt 6 ay ilə 1 il arasında çəkə bilər. Bu müddətdə rədd cavabları almaq tam normaldır. Hər rədd, əgər düzgün analiz etsən, növbəti müraciət üçün sənin təcrübəndir. Bir gün, kifayət qədər müraciət, yaxşılaşdırılmış CV, inkişaf etmiş LinkedIn profili və təkmilləşdirilmiş texniki biliklərlə, sən də o “mən xaricdə iş tapmaq arzum reallaşdı” deyən insanların sırasında ola bilərsən. Burada əsas sual budur: bu gündən başlayaraq xaricdə iş tapmaq üçün ardıcıl addım atacaqsan, yoxsa illərlə bu mövzunu sadəcə düşünməklə kifayətlənəcəksən?